Starbucks? Gloria Jean’s? Xeyr! İstanbulun tarixi qəhvəxanaları

Dostlarınla Paylaş

Topkapı Sarayı, 2015-ci ildə 500-ci ilini qeyd edən, UNESCO-nun da qəbul etdiyi Türk Qəhvəsi ilə əlaqədar ən böyük kolleksiyaya sahibdir. Bəzəkli qəhvə qazanları və zərli fincanlar Osmanlının Efiopiyanın qəhvə dənələrinə duyduğu heyranlığı olduqca gözəl əks etdirir. Osmanlı dövründə Türk Qəhvəsi, artıq paytaxt olmamasına baxmayaraq hələ ictimai və iqtisadi baxımdan ölkənin mərkəzi olan İstanbuldan qərbə və davamında bütün dünyaya yayıldı.

 

İncəsənət tarixçisi Çiçək Akçıl, ilk qəhvəxana sahiblərinin Türklər deyil Ərəblər olduğunu deyir. “Hər tarixçi fərqli bir zaman söyləyir lakin İstanbul’un ilk kahvehanelerinin 1551-1560 tarixləri arasında Tahtakale’də Hələbdən olan Hakim və Şamlı tərəfindən açıldıqlarını. Osmanlı xanədanı, qəhvə ilə Yavuz Sultan Səlim’in Misir yürüşündə (1516-1517) tanış olmuşdu, lakin I. Süleyman dövrünə qədər hələ məşhurlaşmamışdı.”

Sarayın qəhvə ritüeli təxmin ediləcəyi üzrə dəbdəbəliydi: tütsü, gül loxumu və gül suyu yoldaşlığında; mastik, kardamon yada kəhrəba ətirli qəhvə … Bütün sarayın heyran olduğu bu qəhvəyi şeyi xalq da bəyənmişdi digər tərəfdən 1543-cü ildə İmam Əbu Suud Əfəndi’nin fətvasıyla tonlarla qəhvə dənizə töküldü.

Xalqın qəhvə mədəniyyəti çox da zərif deyildi lakin yenə də aşağı büdcəlilərə xitab edən qəhvəxanalar siyasi, bədii, dini və hətta bəzən hərbi baxımdan olduqca böyük əhəmiyyətə malik idi. “Osmanlı dövründə açılan ilk qəhvəxana qonşularına xidmət verirdi. Zamanla bir çox qəhvəxana açıldı: Əsnaf Qəhvəxanası, Yeniçəri Qəhvəxanası. Hətta tiryək çəkənlər üçün belə qəhvəxana vardı.”

Şeyx Şazeli, Məkkə ziyarətindən sonra Osmanlının dini mühitinə də qəhvəni gətirmiş oldu və qəhvə zikirin çox əhəmiyyətli bir parçası halına gəldi. Enerjini və konsentrasiyası artırdığı üçün Sufilər arasında qəhvə məşhur idi. 19-cu əsrə qədər İstanbuldakı bütün çayxanalarda “hər şəhərdə bismillahla açılır dükkanımız Həzrəti Şeyx Şazeli‘dir pirimiz” yazılı lövhələr olardı.

Təbii ki, bütün qəhvəxanalar belə ruhani mənalar ehtiva etmirdi, məsələn bir qismi teatr vəzifəsi görürdü. Yeniçəri qəhvəxanalarında əyləncə üçün Yunan rəqqasələr olardı və gənc, yaraşıqlı kişilər xidmət edərdi.

Dünyanın ən köhnə və ən böyük bazarlarından olan Kapalıçarşı’ya toxunmadan Osmanlı qəhvənin haqqında danışmaq qeyri-kafi olar. Çarşı’daki ən köhnə nümunələrdən biri Qəhvəçi Ethem Tezçakar’dır. Ailə yadigarı dükan dörd nəsil geriyə, 1909’a qədər gedir. Müştərilərin taburetkaya oturub qəhvə içə bildikləri, çölə baxan kiçik bir dükandır bu dükkan.

Yaxın keçmiş də olsa, Yeşilçam film sənayesi də şəhərin mədəniyyətində əhəmiyyətli bir yerə sahib. Bu səbəbdən qəhvə mədəniyyəti kinonun bir araya gəlməsi çox da təəccüblü deyil. Cankurtaran’daki Erol Taş Mədəniyyət Mərkəzində kinosu və qəhvə iç içə. “Pis adam” olaraq bilinən Erol Taş, aktyorluq karierinin ardından bu qəhvəxananı açdı. Ləqəbiylə istehza içində bir poster də var, “Nur içində yat, yaxşı adam!” Yeşilçam ikonlarının fotoşəkilləriylə bəzəkli taxta döşənmiş divarlarıyla, nargilə və Türk Qəhvəsiylə birlikdə, Türk Kinosunu araşdırmaq üçün ideal bir məkan.

loading…



TREND XƏBƏRLƏR

loading…


640 total views, 2 views today

FİKİR BİLDİR